Tam chứng bi thảm trong chấn thương khớp gối

TTCT - * Tôi bị tai nạn xe máy, đã phẫu thuật hai lần nhưng chưa khỏi. Nghe nói là bị tam chứng khớp gối. Xin cho biết đó là gì?

Phóng to

Chấn thương khớp gối nếu sớm phát hiện và điều trị sẽ mau phục hồi (ảnh chụp tại Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM) - Ảnh: T.T.D.

Tam chứng bao gồm ba tổn thương đứt dây chằng bên trong, rách sụn chêm trong và đứt dây chằng chéo trước. Đây là bệnh thường gặp, bệnh nhân là nạn nhân trong các vụ tai nạn xe máy.

Tam chứng bi thảm

Khớp gối là khớp bản lề quan trọng giữa cổ chân và khớp háng. Khớp gối giúp tăng hiệu quả, sự linh hoạt của hai chân giúp con người khéo léo hơn trong các hoạt động. Cứ nhìn các cô người mẫu sải chân trên sàn catwalk chúng ta sẽ thấy sự duyên dáng của các cô phụ thuộc vào khớp gối như thế nào.

Chấn thương dây chằng khớp gối ở Việt Nam có đặc điểm đa số là do tai nạn xe hai bánh. Phóng xe nhanh khi gặp sự cố chúng ta phải thắng gấp và theo phản xạ tự nhiên chúng ta sẽ thò chân xuống đường để chống. Kết quả, xe quay và gối chúng ta bị vặn xoắn gây ra tình trạng đứt dây chằng chéo khớp gối.

Đứt dây chằng chéo trước là tổn thương hay gặp nhưng còn có một chấn thương dây chằng khá nghiêm trọng thường gây tàn phế cho người bị nạn nếu không được xử lý đúng cách, loại chấn thương đã được mô tả từ rất lâu đến nay vẫn còn giá trị, đó là tam chứng bi thảm trong chấn thương khớp gối.

Chúng ta có thể tưởng tượng khớp gối giống như khối đồ đặt trên yên xe gắn máy, nếu không có dây cột thì khối đồ này sẽ đổ ngay. Chúng ta phải dùng dây ràng hai bên khối đồ cột vào yên xe. Để chắc chắn hơn, có người dùng thêm dây bắt chéo từ trước ra sau và từ sau ra trước để giữ vững khối đồ. Khớp gối, nói một cách đơn giản cũng được giữ vững kiểu như thế, nghĩa là có hai sợi dây chằng bên trong và bên ngoài để giữ khớp gối không bị vẹo vào bên trong hay vẹo ra bên ngoài. Hai sợi dây chằng chéo trước và chéo sau bên trong khớp gối giữ cho khớp gối vững chắc.

Khi chúng ta té xe kiểu xoắn vặn như kể trên, thường thì dây chằng bên trong, dây chằng chéo trước hay bị đứt cùng lúc. Nặng hơn thì cả dây chằng chéo sau cũng bị đứt. Khi đó xảy ra trường hợp trật khớp gối, bệnh nhân không thể đứng được vì khi đứng gối sẽ vẹo sang bên và bệnh nhân té ngay. Trong trường hợp này các bác sĩ hay giải thích cho bệnh nhân là tam chứng bi thảm. Tam chứng ở đây là ba tổn thương đứt dây chằng bên trong, rách sụn chêm trong và đứt dây chằng chéo trước. Bi thảm vì bệnh nhân không đi được nữa.

Mổ sớm, mau phục hồi

Lưu ý: tránh xoa bóp bằng thuốc rượu, mật gấu, đắp muối năng hay lăn hột gà nóng vì làm như vậy máu chảy nhiều hơn, gối sưng to hơn sẽ gây khó khăn cho bác sĩ điều trị.

Trong những trường hợp như thế này sẽ có hai lựa chọn: một là bó bột chờ lành dây chằng bên trong, sau đó sẽ mổ dây chằng chéo trước sau. Hai là phẫu thuật khâu lại dây chằng bên trong và làm lại dây chằng chéo trước cùng lúc. Về lâu dài, cả hai phương án đều cho kết quả gần giống nhau nhưng nhóm mổ sớm có thời gian hồi phục sớm hơn. Biến chứng quan trọng nhất sau khi mổ hay bó bột là cứng khớp gối, do đó bệnh nhân cần được tập vật lý trị liệu sớm.

Khi điều khiển xe máy chúng ta phải cẩn thận, đừng chạy quá nhanh và bất cẩn để tránh thắng gấp. Nếu trời mưa, đường trơn phải chạy chậm vì theo kinh nghiệm của chúng tôi, các ca chấn thương kiểu này thường xảy ra lúc trời mưa. Nếu lỡ bị trật khớp gối nên chườm lạnh sớm và đi bệnh viện càng sớm càng tốt để bác sĩ xử lý kịp thời. Nên bỏ đá lạnh vào túi nilông, bọc vào một cái khăn mềm rồi chườm lên chỗ đau.