Thuyền văn hóa nay còn đâu!

Khoang thuyền dùng làm nơi chiếu phim, triển lãm tranh ảnh thời sự, mui thuyền làm sân khấu. Đặc biệt, trên thuyền có hẳn một đội ngũ diễn viên nghiệp dư từ 15-20 người, giống như gánh hát, có đủ phông màn, nhạc cụ để biểu diễn ca nhạc, tấu hài, kịch ngắn và ăn khách nhất là “chập” (đoạn ngắn) cải lương.

Phóng to

Tái hiện ca vọng cổ chợ nổi ven sông (ảnh chụp tại Festival lúa gạo Việt Nam lần đầu tiên ở Hậu Giang) - Ảnh: Hoàng Thạch Vân

Nội dung những tiết mục đó là câu chuyện xóm làng, thời sự về sản xuất, tuyển quân, bầu cử, tiêm chủng mở rộng gắn với tuyên truyền pháp luật, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước. Theo định kỳ nửa tháng hoặc mỗi tháng một lần, thuyền ghé vô bờ một xóm nhà nào đó rồi “vén màn” biểu diễn. Lần nào bà con cũng náo nức đi coi đông nghẹt, kẻ đứng trên bờ, người ngồi dưới xuồng tấp vô xung quanh thuyền coi mê mẩn như gánh hát thực thụ.

Ông Trần Ngọc Trước - cán bộ về hưu ở thị xã Ngã Bảy (Hậu Giang), nơi khai sinh chiếc thuyền văn hóa đầu tiên ở vùng sông nước - nhớ lại: “Hồi đó thuyền văn hóa rất được người dân khoái, bởi vì nó tiện lợi, luồn lách vô sông rạch đem ánh sáng văn hóa tới tận vùng sâu. Nó như món ăn tinh thần đem tới kịp lúc, trong khi mọi người ai cũng “đói” như nhịn thèm lâu ngày. Lúc đó làm gì có tivi, điện thoại di động, Internet như bây giờ. Xe cộ còn chưa tới được nữa là”.

Với tiện ích đó, tỉnh nào ở miền Tây cũng đầu tư hàng trăm triệu đồng - thời điểm đó cả trăm cây vàng - để đóng thuyền văn hóa. Các thuyền tỏa ra phục vụ người dân khắp vùng từ kênh xáng Xà No, tây sông Hậu tới Đồng Tháp Mười, tứ giác Long Xuyên...

Từ năm 2002 trở đi, giao thông nông thôn phát triển, các tỉnh chuyển qua đầu tư loại hình xe thông tin lưu động. Loại hình này cơ động hơn, tần suất nhanh hơn, diễn viên “chạy sô” dễ hơn là ăn dầm nằm dề cả tháng trời dưới thuyền văn hóa trước đây, cộng với sự bùng nổ thông tin từ truyền hình, Internet, điện thoại di động... nên mô hình thuyền văn hóa đi vào quên lãng.

Hiện nay, hầu như các tỉnh ĐBSCL đều đã thay thế loại hình thuyền văn hóa bằng xe thông tin lưu động. Hình ảnh chiếc thuyền văn hóa trang trí băngrôn, tranh ảnh apphich cổ động màu sắc rực rỡ, luồn lách tận ngọn rạch chỉ còn tồn tại trong ký ức người dân.

Giờ đây, dáng dấp của chiếc thuyền văn hóa xưa chỉ còn đọng lại ở một số ít nơi như bến Ninh Kiều (Cần Thơ) có du thuyền sông Hậu phục vụ nhà hàng du lịch, Vị Thanh (Hậu Giang) có sân khấu nổi trên bờ kênh xáng Xà No những dịp lễ hội như Festival lúa gạo, live show Âm vang miền Tây...

Theo ông Phạm Sơn Hà - phó giám đốc Sở VH-TT&DL Hậu Giang, thuyền văn hóa đã gây dấu ấn lừng lẫy một thời về nét đặc trưng văn hóa miền sông nước, hoạt động văn hóa văn nghệ trên ghe thuyền được coi là đặc sản của người dân Nam bộ từ lâu đời.

“Chúng tôi đang có kế hoạch khôi phục chợ nổi Ngã Bảy thành điểm du lịch sông nước, trong đó kết hợp mô hình đi thuyền trên sông gắn với phục vụ ca nhạc cải lương, biểu diễn văn hóa nghệ thuật phục vụ khách du lịch, vừa duy trì đặc sản văn hóa truyền thống, vừa đa dạng phong phú sản phẩm du lịch thu hút khách phương xa”. Được như thế thì còn gì bằng!