Gaza: Vẫn là một tương lai bất định

Một tháng sau ngày ngưng bắn 19-10 tại Gaza, thêm 260 người bị giết, 23 người bị bắt và thêm 1.500 hộ bị phá hủy tại khu vực Israel kiểm soát, tức khu vực đằng sau "lằn ranh vàng" gồm 53% diện tích của dải, như vậy Israel vi phạm ngưng bắn tổng cộng 282 lần. 

Phần Hamas đã trao trả hết các tù binh và xác Israel họ còn giữ, trừ 1 xác dưới gạch vữa vì không có xe ủi lớn và phương tiện cơ khí.

Còn lâu mới bình thường

Cũng theo thỏa ước này, tiếp tế Gaza phải trở lại mức "bình thường" của năm 2023, tức 600 xe tải/ngày và 18.000 xe tải trong tháng qua. Tuy Nhà Trắng phát biểu đã có 15.000 xe tiếp tế, nhưng các tổ chức Liên hợp quốc xác định mới có 3.451 xe, tức 171 xe tải mỗi ngày thôi. 

Israel không những giới hạn số hàng, mà còn chủ tâm giới hạn mặt hàng. Thí dụ, họ không cho thịt, sữa... vào mà cho sôcôla, nước ngọt giải khát... là những thứ dinh dưỡng thấp.

Tình trạng gọi là ngưng bắn sơ khởi này không biết sẽ kéo dài bao lâu trước khi đến giai đoạn 2. Trước hết ngày nào cũng vẫn đánh bom đánh pháo chết mươi người từ 1 tháng nay thì khó gọi là ngưng bắn. 

Nhưng so với trong 2 năm trước mỗi ngày chết 100 người thì cũng là dễ thở hơn. Và 170 xe tải hiện nay vẫn hơn giai đoạn tháng 3-10, không có xe nào cả, và gây ra nạn đói.

Giai đoạn 2 sẽ có một lực lượng an ninh "trung lập" (ISF), trước hết là không có binh sĩ Hoa Kỳ. Mỹ đã dạm lời với Anh, Pháp, Ý xin mỗi nước vài ngàn tay súng. Các nước này cám ơn Hoa Kỳ đã nghĩ đến họ và khước từ rồi, chỉ có mình Ý còn suy nghĩ. 

Ngược lại, Thổ Nhĩ Kỳ sốt sắng đòi gửi 2.000 quân, nhưng Israel lại không chịu. Một số nước khác như Pakistan, Indonesia có thể tham gia, tiền thì do Saudi Arabia, UAE, Qatar cấp. Trong khu vực, Ai Cập và Jordan đều có khả năng, nhưng bởi vì họ ở ngay cạnh nên muốn tránh xa, vì mọi biến chuyển bất lợi sẽ ảnh hưởng đến nước họ.

Lực lượng này sẽ đóng ở đâu? Khi sẵn sàng thì Israel sẽ rút về "lằn ranh đỏ" và chỉ giữ một đường viền an ninh sát biên giới. 

Bên cạnh ISF, trật tự sẽ do 4.000 - 6.000 cảnh sát Palestine lo liệu, dưới quyền của cơ quan hành chánh địa phương do cựu thủ tướng Anh Tony Blair trực tiếp quản lý và Tổng thống Mỹ Donald Trump làm chủ tịch từ xa. Nhưng Hamas thì đòi Israel phải rút hết khỏi lãnh thổ Gaza, và Israel lại không nói chuyện lui về "lằn ranh đỏ" nữa mà bám lấy "lằn ranh vàng" hiện nay.

Gaza như vậy sẽ được chia thành 2 khu vực: 53% sau lằn ranh vàng là "khu vực xanh lá cây" do ISF và Israel cùng trấn giữ, hoặc Israel giữ tuyến vàng và ISF trấn đằng sau. ISF là thành phần nào thì chưa biết, như đã nói trên. 

Hiện Hoa Kỳ đang tìm chỗ tại Israel để xây dựng một căn cứ giá 500 triệu USD nhằm chuyển quân cho lực lượng này. Nửa tỉ nghe thì to nhưng không là bao cả. Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Lebanon chẳng hạn, giá xây dựng đã trên 1 tỉ USD. Từ căn cứ này, ISF sẽ vào khu vực xanh lá cây của Gaza để đảm trách an ninh.

Khu vực xanh lá cây

Tái thiết và viện trợ quốc tế, tiền Ả Rập cũng sẽ đổ vào khu vực này. Còn lại, "khu vực đỏ" là 47% đổ nát thì để đó hoang tàn cho Hamas vậy. Dân chúng thiếu ăn và ở lều mưa gió sẽ kéo nhau về khu vực xanh lá cây an ninh và trù phú.

Một ngày nào đó, khu vực đỏ còn lại sẽ khô héo, Hamas biến mất và xe ủi sẽ đến dọn và xây casino với resort nghỉ dưỡng, con rể Trump phụ trách, bằng tiền UAE tặng. Mọi việc thành tốt đẹp. Ý đồ hiện giờ là như vậy.

"Khu vực xanh lá cây" kiểu này có hai tiền lệ tại Baghdad (Iraq) và Kabul (Afghanistan). Nó đòi hỏi đầu tư lớn về quân sự để duy trì an ninh, tốn kém tiền bạc và nhân mạng một thời gian dài. Tại hai nơi này, Hoa Kỳ từng là nỗ lực chính với cả trăm ngàn binh sĩ. 

Sau 8 năm (2003-2011), khu vực xanh lá cây tại Baghdad sụp đổ toàn diện. Tại Kabul thì tồn tại 20 năm (2001-2021), nhưng rồi cũng không mang theo được khi người Mỹ lên phi cơ về nhà.

Giải pháp dự trù ở Gaza lại không được nhiều nước Tây phương mặn mà. Anh, Pháp, Canada, Úc vừa công nhận Palestine. Các nước Ả Rập thì có tiền nhưng không có lính, Thổ Nhĩ Kỳ có lính có tiền thì lại khiến Israel ngần ngại.

Giải pháp được đề nghị hiện nay tại Gaza như vậy là một bước thụt lùi. Mỹ sợ thứ nhất là tốn tiền, vì dư luận Mỹ không còn ủng hộ tiêu hoang cho Israel như trước nữa. Thăm dò tháng 10-2023, ủng hộ Israel hơn ủng hộ Palestine 48 điểm. 

Còn bây giờ, tức 2 năm sau, dư luận Mỹ ủng hộ Palestine cao hơn Israel 1 điểm. Thứ nhì, Mỹ không dám dấn quân trực tiếp nữa, mà Tây phương cũng không dám nốt, khả năng sẽ phải dùng tiền và quân của các nước Hồi giáo, thí dụ Saudi trả tiền và Pakistan giúp lính. 

Phương pháp này dĩ nhiên với Israel không được chắc bụng. Kẻ chi quỹ cũng như kẻ đóng quân đều hay có ý kiến riêng.

Hoa Kỳ hiện đang đưa một phác thảo ra trước Hội đồng Bảo an LHQ và đã bị phía Hamas (đại diện cho "các lực lượng kháng chiến tại Gaza") bác bỏ. Tuy chấp nhận lánh mặt, Hamas vẫn đặt điều kiện là toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia. 

Việc giải giới hoàn toàn cũng chưa được họ chấp nhận. Trước kia, Hamas có lực lượng 30.000 quân, theo tình báo Israel. Sau 2 năm tận tình đánh phá hết sức và chẳng kiêng nể gì, Israel đang tạm chiếm được một nửa lãnh thổ và vẫn theo Israel, Hamas còn 16.000 - 18.000 tay súng và 2/3 hệ thống địa đạo.

Tính toán của ông Trump là biến Gaza thành một lãnh thổ "quốc tế" do một tập đoàn nào đó quản lý, như thế, vẫn vấp phải trở ngại chưa giải quyết được trên thực tế. Đó là sự hiện diện của lực lượng kháng chiến Palestine không tiêu diệt được.■