Gruzia: Thế khó của một nước nhỏ

Phát biểu trước đám đông trong cuộc biểu tình biến thành bạo động ngày 4-10 ở Tbilisi, thủ lĩnh phong trào biểu tình, ca sĩ opera nổi tiếng thế giới Paata Burchuladze đã long trọng đọc "Tuyên ngôn nhân dân Gruzia". 

Tuyên bố nêu rõ nhân dân Gruzia đang "tự mình nắm lấy quyền lực", và ông Bidzina Ivanishvili (tỉ phú, nhà sáng lập và chủ tịch danh dự đảng cầm quyền Giấc mơ Gruzia - GD) cùng các lãnh đạo đất nước "sẽ bị bắt giữ và đưa ra xét xử" vì tội "giao nộp Gruzia cho Nga".

Thế lực bên ngoài?

Murtaz Zodelava, cựu tổng công tố trong chính quyền tổng thống thân phương Tây Mikheil Saakashvili, người lên sân khấu tiếp theo, thì kêu gọi diễu hành về dinh tổng thống, điều đám đông sau đó đã làm theo. 

Nhưng lính đặc nhiệm từ Bộ Nội vụ đã dàn hàng và sử dụng hơi cay đẩy lùi người biểu tình. Hàng chục người bị thương trong các cuộc đụng độ ở Tbilisi, và 21 cảnh sát nhập viện, trong đó có một người trong tình trạng nguy kịch, theo hãng tin Nga Tass.

Làn sóng bắt giữ diễn ra sau đó. Ca sĩ Burchuladze bị giam giữ tại bệnh viện, nơi các bác sĩ đang rửa mắt cho ông sau khi bị trúng hơi cay. Cựu công tố viên Zodelava và ba lãnh đạo khác của phe đối lập Right Sector cũng bị bắt giữ và phải đối mặt với án tù dài hạn với cáo buộc "mưu toan thay đổi trật tự hiến pháp bằng bạo lực".

Trong bài phát biểu trên truyền hình sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, Thủ tướng Irakli Kobakhidze đã tuyên bố chiến thắng áp đảo cho GD. "Tại tất cả 64 thành phố, các ứng cử viên thị trưởng và danh sách đảng của chúng tôi đã giành được sự ủng hộ của trung bình 75% cử tri", ông Kobakhidze tuyên bố. 

Tuy nhiên, chiến thắng áp đảo của GD kém ấn tượng hơn tuyên bố đó do tỉ lệ cử tri đi bỏ phiếu thấp, chỉ hơn 40%, tương đương gần 1,5 triệu người, theo Ủy ban Bầu cử trung ương Gruzia. Tại Tbilisi, thành phố có nhiều cuộc biểu tình nhất nước, tỉ lệ cử tri đi bỏ phiếu chỉ là 31%.

Đảng cầm quyền GD và nội các Gruzia gọi các cuộc biểu tình thời gian qua và sự kiện 4-10 là một nỗ lực gây bất ổn. Họ tin rằng các cuộc biểu tình có "các thế lực bên ngoài" bảo trợ và giải thích các biện pháp mạnh tay là cần thiết để bảo vệ các cơ sở nhạy cảm. 

Thủ tướng Kobakhidze tuyên bố phe đối lập đang âm mưu dàn dựng một "maidan" ở Tbilisi. "Nỗ lực lật đổ chính phủ đã thất bại", ông nói, nhắc lại rằng đây là âm mưu đảo chính thứ năm trong bốn năm qua, và cáo buộc đại sứ Liên minh châu Âu (EU) tại Tbilisi, Pavel Gerchinsky, phải chịu trách nhiệm về cả tình trạng bất ổn tại thành phố này lẫn những căng thẳng dẫn đến tình trạng đó.

Cáo buộc của Tbilisi

Tính đến 4-10, các cuộc biểu tình với cường độ khác nhau đã diễn ra tại Tbilisi được 311 ngày liên tiếp. 

Đợt bùng phát hiện tại nối dài từ cuộc bầu cử năm ngoái và đã trở nên trầm trọng hơn, đặc biệt là sau khi luật về pháp nhân nước ngoài được thông qua và tuyên bố của Tbilisi đóng băng đàm phán gia nhập EU cho đến cuối năm 2028, đồng thời từ chối các khoản tài trợ ngân sách từ EU.

Ngày 1-10, RS - ấn phẩm của Viện Quincy chuyên phân tích tình hình đối ngoại Hoa Kỳ (responsiblestatecraft.org) đăng bài phỏng vấn Tổng thống Gruzia Mikheil Kavelashvili, người cho rằng "phương Tây muốn đẩy Gruzia vào cuộc chiến với Nga". 

Ông cho biết nhiều năm sau chiến thắng của GD vào năm 2012, quan hệ Gruzia - EU rất tốt đẹp. Chính phủ trước đây của tổng thống Saakashvili (đang bị giam giữ vì tội tham ô) và Phong trào Quốc gia thống nhất của ông, dù đã thực hiện những cải cách kinh tế quyết liệt, nhưng dần rơi vào chủ nghĩa độc tài, điều này đã bị các tổ chức nhân quyền chỉ trích.

GD bắt tay vào các cải cách kinh tế và dân chủ, và kết quả như Tổng thống Kavelashvili thông báo, đã "vượt qua Moldova và Ukraine đáng kể trong việc đáp ứng các tiêu chí gia nhập EU". 

Tuy nhiên, những người thân phương Tây ở Gruzia vẫn luôn cảnh giác với người sáng lập GD, tỉ phú Ivanishvili. Giống như một số doanh nhân hàng đầu Gruzia, ông đã tích lũy được khối tài sản ở Nga trong thời kỳ hỗn loạn những năm 1990, trước khi chuyển đến Pháp vào năm 2002 và nhập quốc tịch. 

Tài sản của Ivanishvili vào năm 2024 ước tính dao động từ 2,7 đến 7,8 tỉ đô la - con số sau bằng gần 1/4 GDP Gruzia.

Mối quan hệ giữa Gruzia và EU trở nên tồi tệ hơn khi xung đột Nga - Ukraine xảy ra vào năm 2022. Tbilisi lên án Matxcơva, gửi viện trợ nhân đạo cho Kiev, và thậm chí áp đặt một số lệnh trừng phạt với Nga. 

Tuy nhiên, họ cũng ngăn cản các tình nguyện viên rời Gruzia đi chiến đấu cho Ukraine và phản đối áp lực của phương Tây về việc gửi viện trợ quân sự và thực hiện đầy đủ các lệnh trừng phạt theo yêu cầu của EU.

Tổng thống Kavelashvili cáo buộc trong cuộc phỏng vấn ngày 1-10: "Phương Tây yêu cầu chúng tôi gây chiến với Nga, chống lại lợi ích quốc gia thiết yếu của chúng tôi... giống như năm 2008, khi những hành động ngu ngốc của chính phủ khi đó, dựa trên niềm tin vào NATO, đã dẫn Gruzia đến thảm họa. Nhưng ngày nay, Gruzia có một chính phủ đại diện cho lợi ích của người dân".

Vì sao phe đối lập thất bại

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của phe đối lập là không thống nhất được chiến thuật hành động, theo ứng cử viên đảng đối lập cho chức thị trưởng Kutaisi, Paata Zakareishvili. 

Ông Zakareishvili thừa nhận trên tờ Kommersant rằng phe đối lập chia rẽ thành những người tẩy chay bầu cử với những người muốn chiến thắng bằng cách tham gia tranh cử thay vì xuống đường.

Việc tổng thống thứ năm của Gruzia, Salome Zurabishvili, tự coi mình là "tổng thống duy nhất được bầu hợp pháp", gọi Burchuladze, Zodelava và các nhà lãnh đạo khác của Right Sector là "những kẻ kích động" và "điệp viên của chính quyền" là một trong những biểu hiện rõ ràng của bất đồng chiến thuật này.

Không chỉ thế, phe đối lập không đưa ra được chương trình hành động cụ thể ngoài những yêu cầu trừu tượng về "khuynh hướng ủng hộ châu Âu", dân chủ và đường lối chống Nga. 

Thực tế thì chính quyền Gruzia vẫn chưa từ bỏ kế hoạch gia nhập EU. Vài ngày trước bầu cử, chính Kobakhidze đã viết một bài trên Euronews tuyên bố sẽ tiếp tục thực hiện mọi nghĩa vụ các hiệp định đã ký với EU, cam kết tiếp tục các cải cách cần thiết cho việc gia nhập EU vào năm 2030. ■