Hương quê đời người

Minh họa: Salem

Tôi chú ý nhiều một bệnh nhân nữ trên tám mươi, người dân tộc thiểu số, bất chấp “núi” thức ăn được liên tục bổ sung, lại lặp đi lặp lại ước muốn “ăn một trái bần chín”! Gần chục người con cháu chắc đến từ một nơi gọi là Cỏ Thum, giáp Kiên Giang, nhìn nhau bó tay vì làm sao tìm được một trái bần chín giữa thành phố này? Trùng trùng xe cộ, cao ốc, ximăng cốt thép... lấy đâu ra một cây bần? Tôi nhìn bà cụ, cái cơi trầu trên đầu nằm, khăn vẫn trùm đầu, và nghĩ về món cụ mong ước...

Bần sống nhiều ở miệt sông nước này, nhưng phải ở nông thôn. Ven sông, những tán bần có khi kéo dài một đoạn sông, trái chín rụng trôi thơm lừng. Trái xanh vị chát, hạt nhiều, ăn với muối tàm tạm, nhậu với mắm (rượu đế) khá “bắt”, trái chín nấu canh chua ngon lắm.

Tôi có một kỷ niệm thú vị: thời phổ thông chuyên rủ tụi công tử trong lớp đi “làm kinh tế hái lượm”, tức là bẻ phá cây trái nhà người! Một tay nay là quan chức ngành giáo dục theo tôi lội bùn sình chỉ để hái mấy trái bần... cho biết! Một cây bần trĩu trái, hai đứa tha hồ bẻ...

Bà cụ rốt cuộc không ăn được trái bần nào, vì chẳng có đứa con cháu nào dũng cảm lấy xe chạy mười mấy cây số ra vùng ngoại vi thành phố để tìm bần. Bà chốc chốc lại nhắc: bần, bằng tiếng Việt lẫn tiếng Khmer!

Một cụ bà khác, tình trạng suy kiệt nặng hơn, không nếm qua bất cứ món ngon vật lạ nào mà cứ khư khư đòi ăn khô cá mặn! Bất chấp lời dặn của bác sĩ kiêng ăn mặn, cụ cứ...mơ những con khô cá mặn y chang cách mong cầu trái bần chín của cụ bà người dân tộc.

Còn mẹ tôi thì lại thèm năng, một loài thực vật đồng nội cũng thuộc hàng tương đối hiếm trong chốn thị thành. Tôi cũng không hơn gì con cháu “hàng xóm”, im lặng nghĩ suy...

Họ, người từ quê ra, người vẫn ở trong quê, lại chỉ mong cầu những món ngày xưa gắn với ruộng đồng, hồn quê, gắn với vất vả tảo tần. Tôi tuyệt không nghe ai thèm muốn patê, xúc xích, gà hầm, giò heo bách thảo... Không hẳn vì cái nghèo, cái thiếu, đơn giản vì hồn quê còn đầy trong lòng họ - những con người cả đời tần tảo, gắn bó với mảnh đất gian lao này.

Rồi bà cụ thèm trái bần chín đã đi mãi mãi trong đêm khuya. Chai dịch truyền sáng nay máng chỏng chơ trên đầu giường trống. Cụ đã không thể nếm một chút hương quê trong phút cuối. Cụ ơi...