​Trẻ và non?

- Em đừng vội đưa ra ý kiến riêng. Đề xuất này là của các anh chị có rất nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực này!

Lời nói của chị trưởng nhóm dự án với cậu sinh viên thực tập khiến mọi người đều chú ý. Cậu thực tập sinh mặt buồn xo, lặng lẽ cúi xuống tập tài liệu.

Công ty tôi là một tổ chức nghiên cứu, mọi người đảm nhận công việc theo từng dự án khác nhau. Dự án mà cậu sinh viên thực tập kia tham gia liên quan đến điều trị bệnh lây truyền. Với một cậu sinh viên trẻ, quả thật việc nghiên cứu đề cập khả năng cho phép người bệnh tự dùng thuốc là một điều xa lạ. Và cậu đã nói lên suy nghĩ của mình khi họp nhóm, để rồi nhận được lời phê bình của trưởng nhóm như vậy.

Chưa nói đến tính đúng đắn của lời nhận xét này về đánh giá nghiên cứu, nhưng cách nói đó đã cho thấy trong mắt trưởng nhóm, cậu sinh viên thực tập chỉ là người mới nhập môn, ý kiến không đáng quan tâm.

Cách đánh giá này có thể thấy ở rất nhiều cơ quan, tổ chức hiện nay. Những sinh viên mới ra trường là những người có chỉ số tín nhiệm thấp nhất trong công việc. Trẻ tuổi được đánh đồng với non kinh nghiệm. Những nỗ lực giải quyết công việc, những kiến thức của họ bị lờ đi trước bóng dáng của những “cây đa cây đề”.

Đây là một nghịch lý mà xã hội chúng ta đang chấp nhận. Ở khía cạnh một người đã đủ tuổi tham gia lao động, họ đã có sự trưởng thành về thể chất nhất định. Ở khía cạnh pháp luật, những người đã qua 18 tuổi, phát triển bình thường về năng lực trí tuệ, nhận thức nghiễm nhiên được thừa nhận các quyền công dân như những người khác.

Vì vậy, việc bị phân biệt đối xử trong công việc vì tuổi trẻ hay gán ghép cho việc thiếu kinh nghiệm là một góc nhìn thiển cận.

Việc tuân thủ một hệ thống thứ bậc nhất định, ngoài yếu tố đạo đức truyền thống còn là hệ quả của tiến trình lịch sử. Dưới thời phong kiến, ảnh hưởng của quan điểm Nho giáo, hệ thống thứ bậc nặng nề thể hiện qua đạo “Tam cương” giữa vua - tôi, cha - con, chồng - vợ.

Hệ thống này được chấp nhận bởi xã hội không có nhu cầu phát triển cá nhân, người dân là những cá thể nhỏ bé trong xã hội, bị chi phối bởi nhiều yếu tố như thiên tai, ngoại xâm. Nhu cầu được tồn tại, được bảo bọc trong một cộng đồng khiến họ chấp nhận dễ dàng hệ thống thứ bậc này để có nơi nương tựa.

Đến thời kỳ quá độ, hướng đến nhu cầu ăn - mặc - ở trong nền kinh tế bao cấp, nơi chỉ có hệ thống kinh tế nhà nước và cơ chế lương không căn cứ theo năng suất lao động, khiến người ta chấp nhận hệ thống thứ bậc dựa vào quyền lực và tuổi đời. Trong tất cả thời kỳ này, do tính chi phối mạnh mẽ của hệ thống thứ bậc, rất ít người có ý kiến trái chiều, chứ không chỉ nhóm người trẻ tuổi.

Tuy nhiên, đến xã hội hiện tại, thế hệ trẻ được sinh ra trong thời bình, thừa hưởng những thành quả phát triển kinh tế của thế hệ cha anh, do đó họ bỏ qua các bước trên thang đo nhu cầu của Maslow về ăn, mặc, ở để hướng đến sự khẳng định mình. Chính tại đây, những ràng buộc của hệ thống thứ bậc giữa thế hệ cha anh và thế hệ trẻ khiến những người trẻ cảm giác về một sự kìm kẹp, giới hạn khả năng phát triển của bản thân.

Mặc dù chúng ta không thể phủ nhận vai trò của hệ thống thứ bậc trong xã hội nhằm duy trì các bản thể văn hóa và quyền lực, tuy nhiên khi xã hội quá đề cao hệ thống này, chấp nhận suy nghĩ người còn trẻ thiếu khả năng phán đoán và tư duy, xã hội đã tự bỏ đi sự khuyến khích và thái độ nhân nhượng đối với tiến trình thử - sai để rút ra kinh nghiệm của một thế hệ tiếp nối.

Vấn đề sẽ rõ ràng hơn khi thế hệ quyền lực hiện tại của xã hội không còn cáng đáng nổi trọng trách do tác động của thời gian mà chưa đào tạo được thế hệ kế cận. Bỏ rơi thế hệ kế tục sẽ khiến xã hội mất đi năng lực tiến về phía trước.

Tôn trọng các thế hệ đi trước, nhưng nhìn về tương lai phát triển của đất nước, có phải đã đến lúc ta nhìn nhận lại về nhu cầu được khẳng định và tự quyết của người trẻ?