Vì sao giới kinh tế gia không thể đồng thuận

TTCT - Kinh tế học được xem là một khoa học vì có vận dụng phương pháp khoa học để nghiên cứu có hệ thống hành vi con người và hoạt động kinh tế. Thế nhưng điều nghịch lý là hiếm khi các nhà kinh tế đồng ý với nhau.

Ngày xưa các nhà kinh tế chia phe để cãi nhau: phe cổ điển đấu với phe trọng thương, rồi sau đó là trường phái Keynes đấu với chủ nghĩa tiền tệ. Tranh cãi không chỉ giới hạn trong không gian học thuật, mà nhiều lúc lan ra báo chí đại chúng, thành các cuộc bút chiến dữ dội về lương tối thiểu, nợ công, chính sách tiền tệ, kích cầu, thuế khóa…

Cãi nhau không hồi kết

George Bernard Shaw, nhà viết kịch nổi tiếng, có lần nói đùa: nếu xếp hết mọi nhà kinh tế thành một hàng dài, họ cũng không có chỗ kết! Còn thủ tướng Anh Winston Churchill nói nếu cần hai ý kiến đối chọi về một chuyện bất kỳ, hãy mời hai nhà kinh tế phát biểu.

Tổng thống Mỹ Harry Truman nghe nói có lần bảo nhân viên tìm cho ông nhà kinh tế chỉ có "một mặt". Ý ông là kinh tế gia nào cũng nói nước đôi kiểu, một mặt thì… nhưng mặt khác thì…

Gần đây tình hình có khá hơn - hầu hết kinh tế gia đều có chung tiếng nói khi phê phán các chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Như khi sa thải Erika McEntarfer, chuyên gia thống kê thị trường lao động, ông Trump đã làm được điều ít ai từng đạt được: đoàn kết các nhà kinh tế.

Trong một khảo sát của Đại học Chicago, 100% kinh tế gia được hỏi đều nói không có bằng chứng cho thấy Cục Thống kê lao động có thiên kiến trong số liệu. Khảo sát hỏi về các vấn đề thời sự như hiệu quả lệnh cấm vận Nga, trợ cấp nước ngoài có làm tăng GDP, biến đổi khí hậu có đe dọa ổn định tài chính… thì nhờ ông Trump mà giới kinh tế hầu như tìm được tiếng nói chung: ngược với quan điểm của tổng thống Mỹ!

Về chính sách thương mại, các nhà kinh tế nói chung ủng hộ thương mại tự do. Không ai đồng ý với phát biểu thuế nhập khẩu cao sẽ buộc hãng sản xuất chuyển về Mỹ; chỉ một thiểu số rất nhỏ nghĩ công cụ thuế sẽ tác động lên thâm hụt thương mại.

Với thuế nội địa, các nhà kinh tế cũng ít tranh cãi như xưa; ít ai đồng ý giảm thuế sẽ làm tăng GDP, hầu hết cho rằng phục hồi thuế suất cao 39,6% sẽ không cản trở tăng trưởng kinh tế. Và ai cũng bảo thuế nhập khẩu sẽ gây lạm phát.

Tương lai bất định

Nhưng với các vấn đề ít mang tính chính trị hơn, các nhà kinh tế ngày nay vẫn cãi nhau như mổ bò. Ví dụ đề tài chống độc quyền, họ chia rẽ nặng nề khi bàn chuyện có nên cho các hãng hàng không sáp nhập, các tập đoàn công nghệ lớn có nên chia tách, các hãng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) có nên bị giám sát kỹ hơn.

Một đề tài khác cũng đang gây tranh cãi là quy định trong ngành tài chính. Các nhà kinh tế ai cũng nói nên giám sát, kể cả các công ty phi ngân hàng cung ứng dịch vụ tài chính, nhưng giám sát đến đâu là chuyện không ai chịu ai.

Đó là chưa kể kinh tế học, cũng như nhiều ngành khác, đang đối diện với những thay đổi lớn lao chưa ai hình dung được do AI. Có những vấn đề các nhà kinh tế không chỉ bất đồng, họ bất an và chưa có câu trả lời.

AI có đem lại tăng trưởng GDP đầu người cao hơn so với sự ra đời của Internet? Các đồng tiền mã hóa gắn giá trị với đô la Mỹ có chiếm tỉ trọng lớn trong dòng chảy thanh toán 10 năm tới? Tăng trưởng tín dụng tư nhân có làm tăng rủi ro hệ thống tài chính? Tờ The Economist kết luận: Các nhà kinh tế có thể sẵn sàng thách thức tổng thống nhưng lại không sẵn sàng đặt cược cho một tương lai khó đoán định.■

Các vấn đề tạo được sự đồng thuận ở các nhà kinh tế xem ra là một cách phản đối ông Trump hơn là sự đồng thuận về mặt khoa học. Vì lẽ đó, một người ủng hộ ông Trump có thể kết luận: kinh tế học không phải là một khoa học, và kinh tế gia hiện chỉ là tập hợp những người thuộc giới tinh hoa thích nói thuận tai phe cấp tiến!