Chống lạm phát kiểu Thổ Nhĩ Kỳ

Tiền và hàng nằm trên hai đầu bàn cân. Từ đầu dịch COVID-19 đến nay, chính phủ các nước liên tục bơm tiền ra giải cứu nền kinh tế, kể cả phát tiền cho dân chi tiêu khi phải cách ly ở nhà, trong khi hàng hóa lại thiếu vì ngưng trệ sản xuất, đứt gãy chuỗi cung ứng, nhu cầu mua sắm tăng… 

Tiền nhiều, hàng ít dẫn tới chuyện tăng giá là đương nhiên. 

Nhiều nhà kinh tế có quan điểm lạm phát luôn luôn là hiện tượng tiền tệ, tức in tiền nhiều để chi tiêu ắt sẽ dẫn tới lạm phát. Vì thế để chống lạm phát, phương pháp tốt nhất là giảm bớt lượng tiền trong lưu thông bằng cách giảm in tiền và nâng lãi suất để hút tiền về. 

Mặc dù các nhà kinh tế ngày nay cãi nhau suốt ngày suốt đêm về đủ thứ chuyện, nhưng với lạm phát thì nói chung họ khá đồng lòng. 

Nói thì dễ nhưng làm mới khó, vì ngưng in tiền thì nhà nước lấy gì chi tiêu khi mọi thứ đều tăng giá và nâng lãi suất là bóp nghẹt dòng vốn của nền kinh tế, có nguy cơ dẫn đến trì trệ, thất nghiệp cao.

Các nhà chính trị thường làm ngược lời khuyên của các nhà kinh tế, và Thổ Nhĩ Kỳ là một trường hợp điển hình. Nước này đang rơi vào tình thế lưỡng nan, lạm phát cao nên dân chúng đổ xô đổi nội tệ sang ngoại tệ, khiến đồng lira mất giá, sụt đến 38% từ đầu năm đến cuối tháng 11. 

Nội tệ mất giá thì giá cả, nhất là hàng nhập khẩu, tăng mạnh, càng đẩy lạm phát lên cao. Cứ thế, nước này chìm trong vòng xoáy lạm phát và tỉ giá. 

Chỉ trong một tuần, lượng ngoại tệ do các hộ gia đình nắm giữ tại ngân hàng nước này tăng thêm 1 tỉ USD, tỉ lệ tài khoản cá nhân tại ngân hàng bằng ngoại tệ tăng lên mức 59% so với 57% cách đó một tuần.

Thế nhưng thay vì tăng lãi suất để dân giữ nguyên tiền trong tài khoản bằng đồng lira vì lãi suất cao sẽ bù đắp thiệt hại do lạm phát, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan lại sa thải thống đốc Ngân hàng Nhà nước vì nâng lãi suất vào hồi tháng 3. 

Chủ trương của ông Erdogan là giảm lãi suất trong tình hình lạm phát cao - một quan điểm gây ngạc nhiên cho nhiều nhà kinh tế.

Ông gây sức ép để Ngân hàng Nhà nước quyết định giảm lãi suất (xuống còn 15% so với 19% hồi tháng 9), từ đó đẩy đồng lira vào chỗ suy sụp. 

Tính chung trong 3 năm qua, đồng nội tệ của Thổ Nhĩ Kỳ đã mất 2/3 giá trị so với các ngoại tệ mạnh. 

Ông Erdogan cho rằng cần giảm lãi suất để thúc đẩy phát triển kinh tế, rằng chi phí sử dụng đồng vốn cao chính là nguyên nhân gây lạm phát, và quan trọng nhất, quan điểm của một nước Hồi giáo về lãi suất khác hẳn các nước khác. 

Ông cho rằng đồng lira mất giá sẽ làm hàng xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ có tính cạnh tranh hơn.

Trong bối cảnh đó, giới chuyên môn, cụ thể là Ngân hàng Nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ, ứng xử thế nào? Tính cả vị thống đốc bị sa thải hồi tháng 2, hai năm qua Thổ Nhĩ Kỳ đã thay đến 3 thống đốc bởi các vị này đều chủ trương tăng lãi suất để chống lạm phát. 

Thống đốc mới, Sahap Kavcioglu, người đồng ý ký lệnh giảm lãi suất ngày 18-11, đã tuyên bố khi đồng lira mất giá đến 13% trong vòng một ngày: 

“Ngân hàng Trung ương Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ thực thi chính sách tỉ giá thả nổi và không cam kết một mức tỉ giá nào cả”, ý nói sẽ không can thiệp để ổn định tỉ giá. 

Ông này còn nói khu vực ngân hàng là một trong những khu vực mạnh nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ: “Không có vấn đề gì, không có căng thẳng gì hết”.

Nhưng thực tế, tình hình bất ổn đến nỗi Apple thông báo tạm ngưng bán sản phẩm tại Thổ Nhĩ Kỳ vì bán theo giá niêm yết sẽ lỗ và không lẽ cứ mỗi ngày mỗi rao giá mới! 

Mặc dù con số lạm phát chính thức vào khoảng 20%, người dân cho rằng con số thực phải chừng gấp đôi như vậy. 

Có lẽ chừng nào Thổ Nhĩ Kỳ vẫn chưa nghe theo các nhà kinh tế, nước này còn khó vượt qua vòng xoáy lạm phát. ■