Hình Bác Hồ trong những con tem lớn

TTCT - Chủ tịch Hồ Chí Minh là một đề tài lớn của mỹ thuật Việt Nam không chỉ trong tranh, trong điêu khắc mà còn ở đồ họa - tem bưu chính.

Ảnh: nhiếp ảnh Trần Quốc Khanh chụp từ bộ sưu tập tem của ông Lê Nguyên Nhật

Đây là một thể loại đặc thù vừa là mỹ thuật ứng dụng, vừa là tuyên truyền cổ động, đóng góp một chương quan trọng vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam hiện đại.

Bộ tem Chủ tịch Hồ Chí Minh đầu tiên cũng chính là bộ tem đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa phát hành năm 1946 để kỷ niệm một năm ngày Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9. Tác giả là họa sĩ Nguyễn Sáng (sinh năm 1923, từng học Trường Mỹ thuật Gia Định và Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, tham gia cướp chính quyền ở Hà Nội năm 1945).

Năm 1946 ông lên Việt Bắc sinh hoạt ở Hội Văn nghệ kháng chiến, vẽ tranh cổ động, tranh địch vận, thiết kế giấy bạc (cùng họa sĩ Mai Văn Hiến) và tem bưu chính. Bộ tem Hồ Chủ tịch được sáng tác trong giai đoạn này. Có thể coi đây là tác phẩm đồ họa đầu tiên của ông, với thiết kế cho lối in typo một màu.

Chân dung Hồ Chủ tịch được vẽ bằng nét, có một chút đậm nhạt để gợi khối. Cùng ngôn ngữ này, họa sĩ Nguyễn Sáng còn thiết kế một bộ tem về Hồ Chủ tịch nữa nhân kỷ niệm ngày sinh lần thứ 59 của Người (1949). Cả hai bộ tem này đều được in ở chiến khu Việt Bắc.

Trong những bức tranh chân dung và tem chân dung Hồ Chủ tịch thì hai bộ tem này của họa sĩ Nguyễn Sáng là đẹp nhất, không chỉ với tác giả mà cả với các tác phẩm của lịch sử đồ họa Việt Nam.

Đó vừa là những con tem đầy ý nghĩa trong những thời điểm lịch sử hào hùng, vừa là những con tem giản dị, dễ hiểu, gần gũi, thân quen mang hình ảnh Hồ Chủ tịch suốt từ những ngày đầu, đi qua hai cuộc kháng chiến, đi trên mọi nẻo đường của Tổ quốc từ chiến trường về hậu phương và ngược lại, đi đến ngày thắng lợi, Bắc - Nam thống nhất.

Những con tem nhỏ nhưng ý nghĩa lớn: Bác không có mặt trong ngày chiến thắng nhưng Bác vẫn luôn đồng hành cùng dân tộc.

LÊ THIẾT CƯƠNG

* Trong sưu tập hơn 10.000 con tem của 123 quốc gia, ông Nguyễn Lương Hốt, một cán bộ hưu trí 86 tuổi ở Huế, trân quý nhất những bộ tem về Bác Hồ mà ông có được: gần 1.000 con tem.

Đặc biệt là một con tem màu xanh (Bưu chính Việt Nam Dân chủ cộng hòa ấn hành vào thập niên 1960) in hình Bác Hồ đang ôm giáo sư Nguyễn Văn Hiếu, người đã cùng Đoàn đại biểu dân tộc giải phóng miền Nam ra thăm miền Bắc năm 1962. Ông Hốt lúc ấy chỉ đứng cách Bác Hồ chừng 1m đã được chứng kiến hình ảnh xúc động mà về sau lại được in lên con tem này.

Từng công tác tại Ban Thống nhất trung ương và nhiều cơ quan khác ở miền Bắc, ông Hốt may mắn được gặp Bác nhiều lần, kể từ lần đầu tiên năm 1947. Từ ấy, tấm gương sống của Bác đã in sâu trong tâm khảm ông với sự kính trọng tột cùng. Vì vậy, suốt quá trình chơi tem, ông sưu tầm bằng được mọi con tem về Bác.

Ông cho biết tem về Bác Hồ của Việt Nam hiện có bốn dòng: do Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam, Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Cộng hòa XHCN Việt Nam ấn hành. Ngoài ra, ông còn sưu tầm rất nhiều tem khác về Bác do hàng chục quốc gia trên thế giới ấn hành.